Quantcast


Δρ Κωσταντίνος Ν. Χατζηγεωργίου

Μαιευτήρας- Χειρούργος Γυναικολόγος
Χρυσοστόμου Σμύρνης 8, 4ος όροφος

2310- 227981

Τ.Κ. 54622, Θεσσαλονίκη

www.gyn.gr/chatzigeorgiou

[email protected]

 

 

Το πρόβλημα του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας είναι τεράστιο. Κάθε χρόνο στην Ευρώπη, περίπου 50.000 γυναίκες προσβάλλονται από καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και 25.000 γυναίκες πεθαίνουν κάθε χρόνο. ΜΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΛΟΓΙΑ, 3 ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΚΑΘΕ ΩΡΑ (Ή ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ ΚΑΘΕ 18 ΛΕΠΤΑ) ΠΕΘΑΙΝΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΥΡΩΠΗ ΑΠΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΤΗΣ ΜΗΤΡΑΣ! Σε ολόκληρο τον κόσμο, εμφανίζονται ετησίως 510.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου του τραχήλου και περίπου 288.000 γυναίκες πεθαίνουν κάθε χρόνο από την ασθένεια αυτή.

Σχέση του καρκίνου του τραχήλου και του ιού HPV

Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας προκαλείται και οφείλεται σε συγκεκριμένους τύπους του ιού HPV (Human Papilloma Virus - Ιός των Ανθρωπίνων Θηλωμάτων). Πρακτικά, δεν υπάρχει περίπτωση καρκίνου τραχήλου της μήτρας, που να μην οφείλεται σε HPV! Υπάρχουν πάνω από 150 υπότυποι του ιού και 40 από αυτούς μπορούν να προσβάλλουν τη γεννητική περιοχή (οι άλλοι προσβάλλουν τη στοματική κοιλότητα, το λάρυγγα, το δέρμα κλπ). Μερικοί από αυτούς (όπως ο τύπος 6 και ο τύπος 11) προκαλούν κονδυλώματα και περίπου 15 τύποι (με συνηθέστερους τους 16 και 18) μπορεί να προκαλέσουν αλλοιώσεις που εάν εξελιχθούν μπορεί να οδηγήσουν σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας. Στην πράξη, όλοι οι καρκίνοι τραχήλου της μήτρας οφείλονται σε λοίμωξη με κάποιον τύπο του ιού HPV. Οι τύποι 16 και 18 όμως, ευθύνονται για το 70% περίπου των περιπτώσεων καρκίνου του τραχήλου. Οι τύποι αυτοί ευθύνονται και για το 50-60% των περιπτώσεων των υψηλόβαθμων ενδοεπιθηλιακών αλλοιώσεων που παρατηρούνται στον τράχηλο (CIN2 και CIN3).

Η λοίμωξη με HPV είναι πολύ συχνή

Η λοίμωξη με κάποιον τύπο HPV είναι πάρα πολύ συνηθισμένη. Περίπου το 80% των γυναικών και το 50% των ανδρών που είχαν έστω και μία σεξουαλική επαφή στη ζωή τους, υπολογίζεται πως θα προσβληθούν σε κάποια στιγμή της ζωής τους από κάποιο τύπο HPV! Συνεπώς, η λοίμωξη με HPV μπορούμε να πούμε πως συνδέεται με τη σεξουαλική πράξη, και κατά συνέπεια δεν πρέπει να στιγματιστεί κανένας. Η λοίμωξη μπορεί να παραμείνει σε λανθάνουσα μορφή και για χρόνια, συνεπώς δεν πρέπει να συνδεθεί η τυχόν διαπίστωση μιας λοίμωξης με HPV με περιπτώσεις απιστίας κάποιου συντρόφου. Σύμφωνα με εργασίες, η χρήση προφυλακτικού μειώνει τον κίνδυνο προσβολής, δεν προστατεύει όμως απόλυτα επειδή ο HPV μπορεί να μεταδοθεί με τη δερματική επαφή στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, δηλαδή δεν είναι απαραίτητη η ολοκληρωμένη σεξουαλική επαφή.

Πρέπει όμως να τονιστεί στο σημείο αυτό, πως η συντριπτική πλειοψηφία των γυναικών που θα προσβληθούν από κάποιον τύπο HPV, δε θα παρουσιάσει ποτέ κάποια αλλοίωση (που θα ήταν ενδεχομένως ορατή σε ένα τεστ Παπανικολάου). Στο 75% περίπου των περιπτώσεων, η λοίμωξη θα υποχωρήσει από μόνη της σε ένα διάστημα από 8 έως 18 μήνες. Το εάν μια τέτοια λοίμωξη που αποδράμει από μόνη της, προκαλεί επαρκή ανοσία ώστε να προστατεύει τον οργανισμό από νέα λοίμωξη - με τον ίδιο τύπο HPV - δεν έχει ξεκαθαριστεί.

Γιατί πρέπει να εμβολιαστώ έναντι του ιού HPV;

Το εμβόλιο έναντι του HPV που κυκλοφορεί σήμερα είναι ένα ανασυνδυασμένο εμβόλιο, που περιέχει μόνο πρωτεϊνες του περιβλήματος του ιού και όχι DNA, και κατά συνέπεια δεν μπορεί να προκαλέσει νόσο (ούτε σε ήπια μορφή όπως συμβαίνει με άλλα εμβόλια που περιέχουν εξασθενημένα στελέχη μικροβίων). Παρέχει προστασία έναντι 4 στελεχών του ιού HPV και συγκεκριμένα: των στελεχών 6 και 11 που ευθύνονται για το 90% των κονδυλωμάτων και των στελεχών 16 και 18 που ευθύνονται για το 70% των περιπτώσεων καρκίνου τραχήλου της μήτρας. Επομένως, με τον εμβολιασμό δεν αντικαθίσταται ο προληπτικός έλεγχος, αλλά οι πιθανότητες να προσβληθεί μια γυναίκα είναι κατά πολύ ελαττωμένες. Η προστασία που παρέχει το εμβόλιο φαίνεται πως είναι μακράς διάρκειας, αλλά μέχρι αυτή τη στιγμή, τα δεδομένα παρέχουν στοιχεία για προστασία 5 ετών. Το εάν θα χρειαστεί μια αναμνηστική δόση σε 5 ή 10 χρόνια μετά τον αρχικό εμβολιασμό ερευνάται ακόμη. Εντός του έτους, αναμένεται να κυκλοφορήσει στη διεθνή αγορά και δεύτερο εμβόλιο, που θα παρέχει κάλυψη από τα στελέχη 16 και 18 του HPV, και θα έχει έγκριση για χρήση και σε γυναίκες μεγαλύτερες των 26 ετών.

Ποιός πρέπει να εμβολιαστεί και πότε;

Το εμβόλιο δεν έχει θεραπευτική δράση, και επομένως δε χορηγείται για τη θεραπεία των υψηλού βαθμού δυσπλαστικών αλλοιώσεων του τραχήλου της μήτρας, του καρκίνου του τραχήλου ή και των κονδυλωμάτων. Ιδανικά, το εμβόλιο πρέπει να γίνει πρίν την έναρξη των σεξουαλικών επαφών (η πλήρης προστασία έναντι των 4 στελεχών του ιού παρέχεται μετά και την 3η δόση του εμβολίου, αν και επαρκής ανοσία αναπτύσσεται ήδη μετά τη 2η δόση), επειδή πριν την έναρξη σεξουαλικών επαφών ο οργανισμός δεν έχει εκτεθεί ακόμη στον ιό. Ακόμη, η απάντηση του οργανισμού στο εμβόλιο (η δημιουργία δηλαδή αντισωμάτων) είναι πολύ μεγαλύτερη στις μικρές ηλικίες. Για τους δύο αυτούς λόγους, συστήνεται να εμβολιάζονται τα κορίτσια από 9-15 ετών. Προς το παρόν δεν υπάρχει οδηγία για εμβολιασμό των αγοριών και ο εμβολιασμός τους είναι προαιρετικός.

Μια γυναίκα που έχει ήδη ξεκινήσει σεξουαλικές επαφές, μπορεί να κάνει το εμβόλιο;

Ναι, μπορεί. Πρέπει όμως να τονισθεί πως μια γυναίκα που έχει σεξουαλικές επαφές έχει πιθανότητες να έχει έρθει ήδη σε επαφή με κάποιο στέλεχος του ιού HPV. Η ασφάλεια που παρέχει σε αυτήν την περίπτωση το εμβόλιο είναι ελαττωμένη. Εάν έχει ήδη προσβληθεί από έναν από τους 4 τύπους του ιού που καλύπτει το εμβόλιο, το εμβόλιο θα την προφυλάξει από τους άλλους 3 τύπους, αλλά όχι από τον ιό με τον οποίο έχει έρθει ήδη σε επαφή. Δηλαδή, μπορεί να εμφανίσει στο μέλλον κάποια βλάβη (κονδύλωμα ή ενδοεπιθηλιακή αλλοίωση στον τράχηλο) που θα οφείλεται στο στέλεχος του ιού με το οποίο είχε έρθει παλαιότερα σε επαφή. Επιπλέον, φαίνεται πως στις μεγαλύτερες ηλικίες (μετά την εφηβεία) η αποτελεσματικότητα του εμβολίου είναι ελαττωμένη.

Μπορεί μια γυναίκα να ελέγξει εάν έχει προσβληθεί από HPV προτού κάνει το εμβόλιο;

Δυστυχώς όχι με απόλυτη ασφάλεια. Δεν υπάρχουν αξιόπιστες δοκιμασίες ανίχνευσης αντισωμάτων στο αίμα όπως συμβαίνει με άλλες καταστάσεις (πχ ερυθρά). Μπορούμε όμως να κάνουμε ανίχνευση του ιού στον τράχηλο, με το HPV-DNA test, με μια διαδικασία λήψης παρόμοια με αυτήν του test Παπανικολάου. Με αυτήν τη δοκιμασία μπορούμε να ελέγξουμε εάν η γυναίκα έχει αυτήν τη στιγμή λοίμωξη με κάποιο στέλεχος του HPV. Φαίνεται όμως πως αυτό είναι μια ικανοποιητική προσέγγιση, γιατί ακόμη και εάν είχε έρθει στο παρελθόν σε επαφή με κάποιο στέλεχος HPV και με το HPV-DNA test δεν ανιχνεύουμε τον ιό τώρα, σημαίνει πως η λοίμωξη ήρθε και πέρασε χωρίς να δημιουργήσει αλλοίωση. Δεν έχει όμως διευκρινιστεί εάν η δημιουργία αντισωμάτων από την παλαιά αυτή λοίμωξη είναι αρκετή για να προστατεύσει τον οργανισμό από ενδεχόμενη νέα επαφή με τον ιό. Συμπερασματικά, δεν είναι απαραίτητο για μια γυναίκα να κάνει κάποιον έλεγχο πριν το εμβόλιο, αλλά εάν ελεγχθεί θα μπορέσει ο γιατρός της να την ενημερώσει σωστά για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου. Το κόστος για το HPV- DNA testing αυτήν τη στιγμή (Μάρτιος 2007) κυμαίνεται περίπου στα 120 ευρώ.

Ποιό είναι το σχήμα του εμβολιασμού;

Το τετραδύναμο εμβόλιο που κυκλοφορεί σήμερα είναι το Gardasil®, της εταιρείας Sanofi Pasteur MSD (εντός του έτους αναμένεται να κυκλοφορήσει και το διδύναμο εμβόλιο της GlaxoSmithKline). Το εμβόλιο γίνεται σε τρεις δόσεις:

1η δόση: σήμερα

2η δόση: 2 μήνες μετά την 1η δόση

3η δόση: 6 μήνες μετά την 1η δόση

Πλήρης προστασία παρέχεται μετά τη χορήγηση και της 3ης δόσης.

Προς το παρόν δε γνωρίζουμε εάν θα είναι αναγκαία μια αναμνηστική δόση στο μέλλον. Το εμβόλιο χορηγείται με ενομυϊκή ένεση στο δελτοειδή μυ του βραχίονα ή στην προσθιοπλάγια περιοχή του μηρού. Το κόστος σήμερα ανέρχεται στα 555 € και για τις 3 δόσεις. Μάλλον εντός των ημερών θα ανακοινωθεί η κάλυψή του από τα ασφαλιστικά ταμεία για τα κορίτσια ηλικίας 12-13 ετών.

Υπάρχουν παρενέργειες ή ανεπιθύμητες αντιδράσεις;

Το HPV εμβόλιο φαίνεται πως δεν προκαλεί σοβαρές παρενέργειες. Ήπια ενοχλήματα έχουν περιγραφεί, όπως:

ήπιος πόνος στο σημείο του εμβολιασμού (8 στους 10)

ερυθρότητα ή οίδημα στο σημείο του εμβολιασμού (1 στους 4)

δεκατική πυρετική κίνηση (1 στους 10)

κνησμός στο σημείο του εμβολιασμού ή πυρετός πάνω από 38ο C (λιγότερο από 1 στους 30)

Έως τα μέσα Φεβρουαρίου 2007, είχαν αναφερθεί 385 περιπτώσεις ανεπιθύμητων αντιδράσεων του τετραδύναμου εμβολίου Gardasil®. Το εμβόλιο δε φαίνεται προς το παρόν να εμφανίζει αυξημένη συχνότητα κάποιων ανεπιθύμητων αντιδράσεων σε σχέση με άλλα εμβόλια που γίνονται στις ίδιες ηλικιακές ομάδες. Τα 5 περιστατικά εμφάνισης συνδρόμου Guillain-Barre (για τα οποία έγινε λόγος και στα ΜΜΕ), δεν μπορούν να αποδοθούν με σιγουριά στο εμβόλιο, δεδομένου πως σε 2 περιστατικά είχε χορηγηθεί ταυτόχρονα και το εμβόλιο του μηνιγγιτιδοκόκκου, και τα 3 άλλα περιστατικά εμφάνισης είναι λιγότερα από αυτά που θα περίμενε κανείς στατιστικά να εμφανιστούν έτσι και αλλιώς στην ομάδα των ατόμων που έκαναν το εμβόλιο. Σε ότι αφορά στις περιπτώσεις απώλειας συνείδησης και τάσεων λιποθυμίας μετά τη χορήγηση του εμβολίου, πρέπει να σημειώσουμε πως αυτό είναι κάτι που βλέπουμε συχνά όταν εμβολιάζουμε άτομα που βρίσκονται στην εφηβική ηλικία. Πάντως, στις ΗΠΑ συστήνεται πλέον η χορήγηση του εμβολίου με τη γυναίκα να είναι καθιστή ή ξαπλωμένη, καθώς και η 15/λεπτη παραμονή της γυναίκας στο χώρο του ιατρείου μετά τον εμβολιασμό, και εκφράζεται η γνώμη πως ίσως δε θα έπρεπε να φεύγει μόνη της από το ιατρείο. Επειδή δεν έχει ελεγχθεί η συγχορήγησή του με άλλα εμβόλια - πλην αυτού της ηπατίτιδας Β - συστήνεται από ορισμένους ειδικούς να αποφεύγεται η ταυτόχρονή χορήγησή του με άλλα εμβόλια.

Δεν έχουν περιγραφεί περιπτώσεις σοβαρής αλλεργικής αντίδρασης-αναφυλαξίας ή θανάτου από το εμβόλιο. Πάρα ταύτα, το εμβόλιο συνεχίζει να παρακολουθείται για την εμφάνιση σοβαρών ανεπιθύμητων αντιδράσεων.

Το εμβόλιο δε συνιστάται να γίνεται σε εγκύους. Ωστόσο, από τις περίπου 1.100 εγκυμοσύνες που υπήρξαν κατά τη διάρκεια του προγράμματος κλινικής ανάπτυξης του εμβολίου, δεν παρατηρήθηκαν αυξημένες επικίνδυνες επιπτώσεις στο κύημα.

Μετά τον εμβολιασμό, χρειάζεται προληπτικός έλεγχος όπως γινόταν μέχρι σήμερα;

Σαφέστατα, ναι. Το εμβόλιο δεν υποκαθιστά τον τακτικό προληπτικό έλεγχο του τραχήλου της μήτρας. Είπαμε πως το εμβόλιο προστατεύει σε ποσοστό 90% από τις κονδυλωματώδεις βλάβες και σε ποσοστό 70% από τον καρκίνο του τραχήλου. Υπάρχει δηλαδή ποσοστό 30% των καρκίνων του τραχήλου που οφείλεται σε άλλα στελέχη του ιού HPV και φυσικά δεν καλύπτεται από το υπάρχον εμβόλιο. Επίσης σημειώσαμε παραπάνω πως υπάρχει πάντα η περίπτωση (ειδικά σε γυναίκες που έχουν ήδη αρχίσει τις σεξουαλικές επαφές) να έχει συμβεί ακόμη πριν τη χορήγηση του εμβολίου, προσβολή από κάποιον τύπο του ιού HPV. Για το λόγο αυτό ο προληπτικός έλεγχος θα συνεχίσει να γίνεται.


 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - Πληροφορίες στο Διαδίκτυο

www.cdc.gov/std/hpv

www.cdc.gov/nip

http://caonline.amcancersoc.org/cgi/content/full/57/1/7

www.lysistrati-med.gr

www.ecca.fr

www.nvic.org

(Ενημέρωση 26 Φεβρουαρίου 2007)