Quantcast

 


Δρ Παρμενίων Ζησόπουλος

Μαιευτήρας- Χειρούργος Γυναικολόγος

Χρυσοστόμου Σμύρνης 8, 4ος όροφος

Τηλ. : (231) 279-272
Fax : (231) 257-369

Τ.Κ. 54622, Θεσσαλονίκη

www.gyn.gr/zissopoulos

[email protected]

 


Πηγή Πληροφορίας:

F Comhaire1, A Mahmoud
Center for Medical and Urological Andrology, Ghent University Hospital, De Pintelaan, 185, B9000 Gent, Belgium
1Correspondence: email: [email protected]
Paper based on a contribution to be presented at the Twin-Meeting Alpha-Andrology, Antwerp, Belgium in September 2003

Σχετικά με την ακολουθητέα πρακτική σε περιπτώσεις υπόνοιας συζυγικής στεiρότητας ανοσολογικής αιτιολογίας ,υπήρξε από ανέκαθεν μεγάλη αβεβαιότητα και για τον λόγο αυτό, το προεδρείο της ομάδας εργασίας Γυναικολογικής Ενδοκρινολογιας και Αναπαραγωγής Γερμανίας(υπό τη προεδρία  της Καθηγητρίας Dr.med. W. Eggert-Kruse) έλαβε ήδη το1993 θέση πάνω στο θέμα. (ενημέρωση της οδηγίας από την ίδια τον Ιουνιο 2004.)


Διαβάσαμε για σας:

Σχετικά με την ακολουθητέα πρακτική σε περιπτώσεις υπόνοιας συζυγικής στεiρότητας ανοσολογικής αιτιολογίας ,υπήρξε από ανέκαθεν μεγάλη αβεβαιότητα και για τον λόγο αυτό, το προεδρείο της ομάδας εργασίας Γυναικολογικής Ενδοκρινολογιας και Αναπαραγωγής Γερμανίας(υπό τη προεδρία  της Καθηγητρίας Dr.med. W. Eggert-Kruse) έλαβε ήδη το1993 θέση πάνω στο θέμα. (ενημέρωση της οδηγίας από την ίδια τον Ιουνιο 2004.)

Η υπόνοια για ανοσολογική αιτιολογία προβλημάτων στειρότητας, προκύπτει συχνά μετά από αναποτελεσματικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προσπάθειες, ή μετά από διαπίστωση παθολογικού πορίσματος στην δοκιμασία Sims-Huhner-test (Post-Coital-Test σε σύντμηση PCT)
Η δοκιμασια Sims-Huhner ενδείκνυται για την διευκρίνιση τυχόν τοπικών προβληματων ( ασυμβατότητας τραχηλικής βλέννας – σπερματοζωαρίων), αλλά θα πρέπει προκειμένου ν΄ αξιολογηθεί σωστά, να τηρηθούν αυστηρές προϋποθέσεις, όπως το ‘’Timing’’, σωστή τεχνική λήψης και μικροσκοπική εκτίμηση(1,2). Παράγοντες όπως η ορμονική επίδραση στην ποιότητα της βλέννας, ή το pH του κόλπου, είναι επίσης μεγάλης σημασίας. (3,4). Το παθολογικό PCT οφείλεται συνχότερα σε αλλαγές των προαναφερθένωτν προϋποθέσεων και όχι σε ανολογικά αίτια, όπως σε ειδικά  αντισπερματικά αντισώματα (ΑSA). Η παθολογική δοκιμασία του PCT θα πρέπει λοιπον να επανελεγχθεί με σωστές προϋποθέσεις.  Για τον σκοπό αυτό, η προετοιμασία της γυναικας με χορήγηση ενδεδειγμένου οιστρογόνου στην α΄φάση του κύκλου, μπορείν΄αποβεί χρήσιμη. Σε περιπτώσεις υπόνοιας για ασυμβατότητα σπερματοζωαρίων – τραχηλικής βλέννας στο Sims-Huhner-Test, για την περαιτέρω διευκρίνηση της αιτιολογίας συνιστάται η διασταύρωση της δοκιμασίας ιn vitro, το λεγόμενο Kurzrock-Müller-Test  ή αλλοιώς και SCMPT (Spermien Cervical Mucus Penetrations Test), προκειμένου να περιχαρακωθεί η διάγνωση του παθολογικού τραχηλικού παράγοντα στηντραχηλική βλεννα ή στο σπέρμα.(6)
Η διαταραχή στην σχεση σπερματοζωαρίων και τραχηλικής βλεννας μπορεί να  οφείλεται σε αντισώματα έναντι σπερματοζωαρίων στο έκκριμα του γεννητικού συστήματος. Για την ανίχνευση τοπικών ASA μπορεί να χρησιμοποιηθεί η άμεση δοκιμασια Mixed Antigloboulin Reaktion(MAR) Test, ή επίσης το Immunobead Test(IMB) καθώς και έμμεσες δοκιμασίες (έμμεσο ΜΑR) στην τραχηλική βλέννα. (7-11) . Με την βοήθεια μαρκαρισμένων σωματιδίων, είναι εφικτή η διαφοροποίηση σε αντισώματα IgG και IgA.
Τοπική παρουσία ASA ανιχνεύεται σημαντικα΄συχνότερα στο σπέρματικό υγρό και την επιφάνεια των σπερματοζωαρίων (σε περιπου 10%), από ότι στην τραχηλική βλέννα(<2% σε μη επιλεγμένες ομάδες) σε ζευγάρια με μακορχ΄ροναι επιθυμία  σύλληψης. (12) . Αντισπερματικά αντισώματα της ομαδας IgG και IgA, εμφανίζουν σημαντικά θετική σχέση, μπορουν  όμως να εμφανιστούν και μεμονωμένα, με άλλοτε άλλες τιμές. Δεν υπαρχει άμεσος συσχετισμός με την παρουσάι ASA στον ορό αίματος. Ιδιαίτερα η τοπική παρουσία αντισπερματικών αντισωμάτων IgA αποτελούν μεν σπάνια, αλλά πολυ συμαντική (σημ. μεταφραστού:’’βαρειάς σημασίας’’ είναι  η ακριβής μετάφραση) αιτία στειρότητας και κατέδειξαν σε σχετικές μελέτες μία αρνητική επιρροή στο ποσοστό συλλήψεων. (13) Για τον λογο αυτό, ο  προσδιορισμός τοπικής παρουσίας ΑSA, πρέπει να συστήνεται σε ζευγάρια με μακροχρόνια επιθυμία εγκυμοσύνης(προσθηκη μεταφραστου: προφανώς σε αρνητικό Sims-Huhner-test και ‘’καλο’’ σπερμοδιάγραμμα), προκειμενου να γίνει η σωστή επιλογή θεραπευτικής αντιμετώπισης

Η ανασολογική απάντηση με αντισπερμικά αντισώματα σε επιμολύνσεις του γεννητικού συστήματος του ανδρός είναι υπό συζήτηση. (14,15,16). Ομως μία σχέση τοπικών ASA της ταξεως IgG – IgA , με μικροβιακή παρουσια στο σπερμα, καθως και με την μάζα λευκοκυττάρων στο σπερμα σε ασυμπτωματικούς ασθενείς δεν επιβεβαιώθηκε . (17) . Αυτό ισχύει επίσης για ASA και άλλες παραμέτρους σε υποκλινικές επιμολυνσεις του γεννητικού συστήματος. (18,19)
Ο προσδιορισμός αντισπερμικών αντισωμάτων στον ορό αίματος της γυναικας ή και του άνδρα, δεν δίνει καμία κλινικά χρήσιμη πληροφορία για την γονιμοποιητική ικανότητα του ζευγαριού.  Η ανίχνευση ASA στον ορό αίματος με την βοήθεια του Tray-Agglutinations-Test (TAT), RIA ή ELISA , σύμφωνα με σχετικές έρευνες (21),δεν συμβαδίζει με το Sims-Huhner-test ή το SCMPT ή με το ποσοστό συλλήψεων. Τα ASA που ανιχνεύτηκαν με αυτές τις μεθοδους στον ορό αίματος ανδρών και γυναικών, δεν κατέδειξαν καμία αρνητική επιδραση στην πρόγνωση σύλληψης και δεν δικαιολογουν την εφαρμογή συστημικής χορήγησης κορτικοστεροειδών (22) .
Ο προδιορισμός ΑSA στον ορό αίματος με αντιδραστήρια της μεθοδου ELISA που κυκλοφορουν στο εμπόριο, δεν ειναι κατάλληλη μέθοδος για την διαγνωστική της στειρότητας
Literatur:
World Health Organization (1982) WHO Laboratory Manual for the Examination of Human Semen and Semen-Cervical Mucus Interaction. Cambridge University Press, Cambridge
MOGHISSI K. S. (1976): Postcoital test: physiological basis, technique, and Interpretation. Fertil Steril 27:117
EGGERT-KRUSE W., KÖHLER A., ROHR G., RUNNEBAUM B. (1993): The pH as an important determinant of sperm-mucus hteraction. Fertil Steril 59, 617.
EGGERT-KRUSE W. (1997): Funktionen der Cervix uteri für die Fertilität. Der Gynäkologe 30:53.
EGGERT-KRUSE W., LEINHOS G., GERHARD 1., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1989): Prognostic value of in vitro sperm penetration into hormonally standardized human cervical mucus. Fertil Steril 51:317
EGGERT-KRUSE W., GERHARD 1., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1989): Clinical significance of crossed in vitro sperm-cervical mucus penetration test in infertility investigation. Fertil Steril 52:1032
JAGER S., KREMER J., van SLOCHTEREN-DRAAISMA T. (1978): A simple method of screening for antisperm antibodies in the human male. Detection of spermatozoal suface IgG with the direct mixed antiglobulin reaction carried out on untreated fresh human semen. Int J Fertil: 23:12
JAGER S., KREMER J., KUIKEN J., van SLOCHTEREN-DRAAISMA T. (1980): Immunoglobulin class of antispermatozoal antibodies from infertile men and inhibition of in vitro sperm penetration into cervical mucus. Int J Androl 3:1
JAGER S., KREMER J. (1987): Erfassung der lokalen Immunreaktionen gegen Spermatozoenantigen< im Sekret der Cervix uteri. Fertilität 3:17
EGGERT-KRUSE W., ROHR G., BÖCKEM-HELLWIG S, HUBER K., CHRISTMANNEDOGA M., RUNNEBAUM B. (1995): Immunological aspects of subfertility. int j andrology 18, Suppl. 2:43.
KREMER J., JAGER S. (1988): Spermcervical mucus interaction, in particular in the presence of antispermatozoal antibodies. Hum Reprod 3:69
EGGERT-KRUSE W., BÖCKEM-HELLWIG S., DOLL A., ROHR G., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1993): Antispermatozoal antibodies (ASA) in cervical mucus in an unselected subfertile population. Hum Reprod 8: 1025-1031
EGGERT-KRUSE W., HOFSÄSS A., HAURY E., TILGEN W., GERHARD 1., RUNNEBAUM B. (1991): Relationship between local antisperm antibodies and sperm-mucus interaction in vitro and in vivo. Hum Reprod 6:267
EGGERT-KRUSE W., CHRISTMANN M., GERHARD 1., POHL S., KLINGA K., RUNNEBAUM B. (1989): Circulating antisperm antibodies and fertility prognosis: a prospective study. Hum Reprod 4:513
INGERSLEV HJ, WALTER S., ANDERSON JT, BRANDENHOFF P., ELDRUP J., GEERDSEN JP et al (1986) A prospective study of antisperm antibody development in acute epididymitis. J Urol :136: 162.
SHAHMANESH M., STEDRONSKA J., HENDRY WF. (1986) Antispermatozoal antibodies in men with urethritis. Fertil Steril 46:308.
KURPISZ M., ALEXANDER NJ. (1995). Carbohydrate moieties on sperm surface: physiological relevance. Fertil Steril 63:158.
EGGERT-KRUSE W., PROBST S., ROHR G., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1996): Induction of immunoresponse by subclinical male genital tract infection? Fertil Steril 65: 65:1202
EGGERT-KRUSE W., ROHR G., PROBST G., RUSU R., HUND M., DEMIRAKCA T., AUFENANGER J., RUNNEBAUM B., PETZOLD D. (1998): Antisperm antibodies and microorganisms in genital secretions – a clinically significant relationship? Andrologie 30 Supp 1:61.
EGGERT-KRUSE W., BOIT R., ROHR G., AUFENANGER J., Hund M., STROWITZKI T. (2001): Relationship of seminal plasma interleukin (IL)-8 and IL-6 with semen quality. Hum Reprod 16:517-528
EGGERT-KRUSE W., HUBER K., ROHR G., RUNNEBAUM B. (1993): Determination of antisperm antibodies in serum samples by means of enzyme-linked immunosorbent assay – a procedure to be recommended during infertiliy investigation? Human Reprod. 8:1405.
EGGERT-KRUSE Wl, ROHR G., WOLFM., KLINGA K., WELTIN M., RUNNEBAUM B. (1997): Zirkulierende Sperma-Antikörper im Serum – Vergleich verschiedener Kollektive. Geburtsh. u. Frauenheilk. 57:53.

--------------------------------------------------------------------------------

Verfahren zur Konsensbildung:
Anschrift der Verfasserin:

Prof. Dr. med. W. Eggert-Kruse
Univ.-Frauenklinik Heidelberg
Voßstraße 9
69115 Heidelberg

Erstellungsdatum Juni 2004

Διαβάσαμε για σας:

Σχετικά με την ακολουθητέα πρακτική σε περιπτώσεις υπόνοιας συζυγικής στεiρότητας ανοσολογικής αιτιολογίας ,υπήρξε από ανέκαθεν μεγάλη αβεβαιότητα και για τον λόγο αυτό, το προεδρείο της ομάδας εργασίας Γυναικολογικής Ενδοκρινολογιας και Αναπαραγωγής Γερμανίας(υπό τη προεδρία  της Καθηγητρίας Dr.med. W. Eggert-Kruse) έλαβε ήδη το1993 θέση πάνω στο θέμα. (ενημέρωση της οδηγίας από την ίδια τον Ιουνιο 2004.)

Η υπόνοια για ανοσολογική αιτιολογία προβλημάτων στειρότητας, προκύπτει συχνά μετά από αναποτελεσματικές διαγνωστικές και θεραπευτικές προσπάθειες, ή μετά από διαπίστωση παθολογικού πορίσματος στην δοκιμασία Sims-Huhner-test (Post-Coital-Test σε σύντμηση PCT)
Η δοκιμασια Sims-Huhner ενδείκνυται για την διευκρίνιση τυχόν τοπικών προβληματων ( ασυμβατότητας τραχηλικής βλέννας – σπερματοζωαρίων), αλλά θα πρέπει προκειμένου ν΄ αξιολογηθεί σωστά, να τηρηθούν αυστηρές προϋποθέσεις, όπως το ‘’Timing’’, σωστή τεχνική λήψης και μικροσκοπική εκτίμηση(1,2). Παράγοντες όπως η ορμονική επίδραση στην ποιότητα της βλέννας, ή το pH του κόλπου, είναι επίσης μεγάλης σημασίας. (3,4). Το παθολογικό PCT οφείλεται συνχότερα σε αλλαγές των προαναφερθένωτν προϋποθέσεων και όχι σε ανολογικά αίτια, όπως σε ειδικά  αντισπερματικά αντισώματα (ΑSA). Η παθολογική δοκιμασία του PCT θα πρέπει λοιπον να επανελεγχθεί με σωστές προϋποθέσεις.  Για τον σκοπό αυτό, η προετοιμασία της γυναικας με χορήγηση ενδεδειγμένου οιστρογόνου στην α΄φάση του κύκλου, μπορείν΄αποβεί χρήσιμη. Σε περιπτώσεις υπόνοιας για ασυμβατότητα σπερματοζωαρίων – τραχηλικής βλέννας στο Sims-Huhner-Test, για την περαιτέρω διευκρίνηση της αιτιολογίας συνιστάται η διασταύρωση της δοκιμασίας ιn vitro, το λεγόμενο Kurzrock-Müller-Test  ή αλλοιώς και SCMPT (Spermien Cervical Mucus Penetrations Test), προκειμένου να περιχαρακωθεί η διάγνωση του παθολογικού τραχηλικού παράγοντα στηντραχηλική βλεννα ή στο σπέρμα.(6)
Η διαταραχή στην σχεση σπερματοζωαρίων και τραχηλικής βλεννας μπορεί να  οφείλεται σε αντισώματα έναντι σπερματοζωαρίων στο έκκριμα του γεννητικού συστήματος. Για την ανίχνευση τοπικών ASA μπορεί να χρησιμοποιηθεί η άμεση δοκιμασια Mixed Antigloboulin Reaktion(MAR) Test, ή επίσης το Immunobead Test(IMB) καθώς και έμμεσες δοκιμασίες (έμμεσο ΜΑR) στην τραχηλική βλέννα. (7-11) . Με την βοήθεια μαρκαρισμένων σωματιδίων, είναι εφικτή η διαφοροποίηση σε αντισώματα IgG και IgA.
Τοπική παρουσία ASA ανιχνεύεται σημαντικα΄συχνότερα στο σπέρματικό υγρό και την επιφάνεια των σπερματοζωαρίων (σε περιπου 10%), από ότι στην τραχηλική βλέννα(<2% σε μη επιλεγμένες ομάδες) σε ζευγάρια με μακορχ΄ροναι επιθυμία  σύλληψης. (12) . Αντισπερματικά αντισώματα της ομαδας IgG και IgA, εμφανίζουν σημαντικά θετική σχέση, μπορουν  όμως να εμφανιστούν και μεμονωμένα, με άλλοτε άλλες τιμές. Δεν υπαρχει άμεσος συσχετισμός με την παρουσάι ASA στον ορό αίματος. Ιδιαίτερα η τοπική παρουσία αντισπερματικών αντισωμάτων IgA αποτελούν μεν σπάνια, αλλά πολυ συμαντική (σημ. μεταφραστού:’’βαρειάς σημασίας’’ είναι  η ακριβής μετάφραση) αιτία στειρότητας και κατέδειξαν σε σχετικές μελέτες μία αρνητική επιρροή στο ποσοστό συλλήψεων. (13) Για τον λογο αυτό, ο  προσδιορισμός τοπικής παρουσίας ΑSA, πρέπει να συστήνεται σε ζευγάρια με μακροχρόνια επιθυμία εγκυμοσύνης(προσθηκη μεταφραστου: προφανώς σε αρνητικό Sims-Huhner-test και ‘’καλο’’ σπερμοδιάγραμμα), προκειμενου να γίνει η σωστή επιλογή θεραπευτικής αντιμετώπισης

Η ανασολογική απάντηση με αντισπερμικά αντισώματα σε επιμολύνσεις του γεννητικού συστήματος του ανδρός είναι υπό συζήτηση. (14,15,16). Ομως μία σχέση τοπικών ASA της ταξεως IgG – IgA , με μικροβιακή παρουσια στο σπερμα, καθως και με την μάζα λευκοκυττάρων στο σπερμα σε ασυμπτωματικούς ασθενείς δεν επιβεβαιώθηκε . (17) . Αυτό ισχύει επίσης για ASA και άλλες παραμέτρους σε υποκλινικές επιμολυνσεις του γεννητικού συστήματος. (18,19)
Ο προσδιορισμός αντισπερμικών αντισωμάτων στον ορό αίματος της γυναικας ή και του άνδρα, δεν δίνει καμία κλινικά χρήσιμη πληροφορία για την γονιμοποιητική ικανότητα του ζευγαριού.  Η ανίχνευση ASA στον ορό αίματος με την βοήθεια του Tray-Agglutinations-Test (TAT), RIA ή ELISA , σύμφωνα με σχετικές έρευνες (21),δεν συμβαδίζει με το Sims-Huhner-test ή το SCMPT ή με το ποσοστό συλλήψεων. Τα ASA που ανιχνεύτηκαν με αυτές τις μεθοδους στον ορό αίματος ανδρών και γυναικών, δεν κατέδειξαν καμία αρνητική επιδραση στην πρόγνωση σύλληψης και δεν δικαιολογουν την εφαρμογή συστημικής χορήγησης κορτικοστεροειδών (22) .
Ο προδιορισμός ΑSA στον ορό αίματος με αντιδραστήρια της μεθοδου ELISA που κυκλοφορουν στο εμπόριο, δεν ειναι κατάλληλη μέθοδος για την διαγνωστική της στειρότητας
Literatur:
World Health Organization (1982) WHO Laboratory Manual for the Examination of Human Semen and Semen-Cervical Mucus Interaction. Cambridge University Press, Cambridge
MOGHISSI K. S. (1976): Postcoital test: physiological basis, technique, and Interpretation. Fertil Steril 27:117
EGGERT-KRUSE W., KÖHLER A., ROHR G., RUNNEBAUM B. (1993): The pH as an important determinant of sperm-mucus hteraction. Fertil Steril 59, 617.
EGGERT-KRUSE W. (1997): Funktionen der Cervix uteri für die Fertilität. Der Gynäkologe 30:53.
EGGERT-KRUSE W., LEINHOS G., GERHARD 1., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1989): Prognostic value of in vitro sperm penetration into hormonally standardized human cervical mucus. Fertil Steril 51:317
EGGERT-KRUSE W., GERHARD 1., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1989): Clinical significance of crossed in vitro sperm-cervical mucus penetration test in infertility investigation. Fertil Steril 52:1032
JAGER S., KREMER J., van SLOCHTEREN-DRAAISMA T. (1978): A simple method of screening for antisperm antibodies in the human male. Detection of spermatozoal suface IgG with the direct mixed antiglobulin reaction carried out on untreated fresh human semen. Int J Fertil: 23:12
JAGER S., KREMER J., KUIKEN J., van SLOCHTEREN-DRAAISMA T. (1980): Immunoglobulin class of antispermatozoal antibodies from infertile men and inhibition of in vitro sperm penetration into cervical mucus. Int J Androl 3:1
JAGER S., KREMER J. (1987): Erfassung der lokalen Immunreaktionen gegen Spermatozoenantigen< im Sekret der Cervix uteri. Fertilität 3:17
EGGERT-KRUSE W., ROHR G., BÖCKEM-HELLWIG S, HUBER K., CHRISTMANNEDOGA M., RUNNEBAUM B. (1995): Immunological aspects of subfertility. int j andrology 18, Suppl. 2:43.
KREMER J., JAGER S. (1988): Spermcervical mucus interaction, in particular in the presence of antispermatozoal antibodies. Hum Reprod 3:69
EGGERT-KRUSE W., BÖCKEM-HELLWIG S., DOLL A., ROHR G., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1993): Antispermatozoal antibodies (ASA) in cervical mucus in an unselected subfertile population. Hum Reprod 8: 1025-1031
EGGERT-KRUSE W., HOFSÄSS A., HAURY E., TILGEN W., GERHARD 1., RUNNEBAUM B. (1991): Relationship between local antisperm antibodies and sperm-mucus interaction in vitro and in vivo. Hum Reprod 6:267
EGGERT-KRUSE W., CHRISTMANN M., GERHARD 1., POHL S., KLINGA K., RUNNEBAUM B. (1989): Circulating antisperm antibodies and fertility prognosis: a prospective study. Hum Reprod 4:513
INGERSLEV HJ, WALTER S., ANDERSON JT, BRANDENHOFF P., ELDRUP J., GEERDSEN JP et al (1986) A prospective study of antisperm antibody development in acute epididymitis. J Urol :136: 162.
SHAHMANESH M., STEDRONSKA J., HENDRY WF. (1986) Antispermatozoal antibodies in men with urethritis. Fertil Steril 46:308.
KURPISZ M., ALEXANDER NJ. (1995). Carbohydrate moieties on sperm surface: physiological relevance. Fertil Steril 63:158.
EGGERT-KRUSE W., PROBST S., ROHR G., TILGEN W., RUNNEBAUM B. (1996): Induction of immunoresponse by subclinical male genital tract infection? Fertil Steril 65: 65:1202
EGGERT-KRUSE W., ROHR G., PROBST G., RUSU R., HUND M., DEMIRAKCA T., AUFENANGER J., RUNNEBAUM B., PETZOLD D. (1998): Antisperm antibodies and microorganisms in genital secretions – a clinically significant relationship? Andrologie 30 Supp 1:61.
EGGERT-KRUSE W., BOIT R., ROHR G., AUFENANGER J., Hund M., STROWITZKI T. (2001): Relationship of seminal plasma interleukin (IL)-8 and IL-6 with semen quality. Hum Reprod 16:517-528
EGGERT-KRUSE W., HUBER K., ROHR G., RUNNEBAUM B. (1993): Determination of antisperm antibodies in serum samples by means of enzyme-linked immunosorbent assay – a procedure to be recommended during infertiliy investigation? Human Reprod. 8:1405.
EGGERT-KRUSE Wl, ROHR G., WOLFM., KLINGA K., WELTIN M., RUNNEBAUM B. (1997): Zirkulierende Sperma-Antikörper im Serum – Vergleich verschiedener Kollektive. Geburtsh. u. Frauenheilk. 57:53.

--------------------------------------------------------------------------------

Verfahren zur Konsensbildung:
Anschrift der Verfasserin:

Prof. Dr. med. W. Eggert-Kruse
Univ.-Frauenklinik Heidelberg
Voßstraße 9
69115 Heidelberg

Erstellungsdatum Juni 2004